Ομιλίες

Απάντηση του Αναπληρωτή Υπουργού Παιδείας Τάσου Κουράκη σε επίκαιρη ερώτηση για την ενδοσχολική βία 19.3.2015

19/03/2015

Θα ξεκινήσουμε με την πρώτη επίκαιρη ερώτηση που είναι όντως πολύ επίκαιρη, την ερώτηση του Βουλευτή Α΄ Θεσσαλονίκης του ΣΥΡΙΖΑ κ. Αλέξανδρου Τριανταφυλλίδη προς τον Υπουργό Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων, σχετικά με τη λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση των φαινομένων σχολικού εκφοβισμού, δηλαδή του bullying.

Στην ερώτηση θα απαντήσει ο Αναπληρωτής Υπουργός κ. Τάσος Κουράκης.

Κύριε Τριανταφυλλίδη, θα σας δώσω τον λόγο για να αναπτύξετε την ερώτηση για δύο λεπτά, με ανοχή, γιατί είναι και το  θέμα τέτοιο, που θα άξιζε πραγματικά, αν ήταν περισσότεροι Βουλευτές στην Αίθουσα, να γίνει γενικευμένη συζήτηση για το bullying με τη διαδικασία που προβλέπει ο Κανονισμός και συγχαρητήρια που πήρατε την πρωτοβουλία.

Ορίστε, έχετε τον λόγο.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ: Σας ευχαριστώ, κυρία Πρόεδρε.

Κύριε Υπουργέ, κατ’ αρχήν θα ήθελα να κάνω μια αναγκαία διευκρίνιση. Η ερώτηση συντάχθηκε στις 6 Μαρτίου, που είναι η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Σχολικού Εκφοβισμού, κατατέθηκε από την Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ στις 10 Μαρτίου.

Αυτήν την αναγκαία διευκρίνιση τη θέτω για να μην θεωρηθεί είτε δημοσιογραφικά είτε πολιτικά ότι επιχειρήθηκε να γίνει μια επικοινωνιακή αξιοποίηση της τραγικής κατάληξης, που αναδεικνύει και το θέμα της ευθύνης ενός εκάστου και όλων μαζί πάνω σε αυτό το θέμα.

Κατ’ αρχάς να εκφράσουμε τη συμπαράστασή μας στους συγγενείς, στην οικογένεια του παιδιού. Δεν θέλω να αναφέρω το όνομά του, ακριβώς γιατί θα πρέπει να προστατεύσουμε και τη μνήμη του και αυτή να γίνει, δυστυχώς, το σημείο εκκίνησης για να μην ξαναθρηνήσουμε θύματα.

Κύριε Υπουργέ, ουσιαστικά, για να μην μπούμε στη διαδικασία των ευχών και των προσευχών, είναι σαφές ότι το κράτος και οι υπηρεσίες μπορούν να θέσουν το πλαίσιο. Αυτό είναι το ερώτημά μου. Κατά πόσον, δηλαδή, φαίνεται ότι είναι επαρκής και συγκροτημένη η διαδικασία πρόληψης και καταστολής.

Η καταστολή, βέβαια, αναφέρεται στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, το οποίο έχει ανακοινώσει ότι θα υπάρξει και θα καλυφθεί το σχετικό κομμάτι που αφορά την ποινή, γιατί δυστυχώς η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα η οποία δεν έχει υιοθετήσει την ευρωπαϊκή Οδηγία και την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ποινικοποίηση του bulling. Απ’ ό,τι με ενημέρωσε ο κ. Παρασκευόπουλος, κατατείνει προς αυτήν την κατεύθυνση, να καλύψει δηλαδή το κομμάτι εκείνο που δεν καλύπτεται από την υπάρχουσα ρύθμιση σε σχέση με τη σωματική κακοποίηση.

Το ερώτημα αναφέρεται στην πρόληψη. Ενδεχομένως η ρύθμιση θα λειτουργήσει αποτρεπτικά και θα παίξει και έναν ρόλο στην πρόληψη. Η πρόληψη έχει να κάνει με την κινητοποίηση της κοινωνίας, της εκπαιδευτικής κοινότητας, καθηγητών, γονιών, μαθητών.

 Ουσιαστικά εκεί θέλω να θέσω το ερώτημά μου: Πώς σκέπτεται το Υπουργείο σε αυτό το αντιθετικό ζεύγος: από τη μια απουσία έγνοιας, φόβος, σιωπή και από την άλλη έγνοια, μέριμνα αλληλεγγύη. Είναι ένα αντιθετικό ζεύγος και, αν θέλετε, και η ίδια η αξιολόγηση του προβλήματος. Ακολουθώ τη σκέψη του κ. Γεράσιμου Κολαΐτη που είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής της Παιδοψυχιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου της Αθήνας στο Γενικό Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» που λέει: «Οι πιο πολλοί παρατηρητές θα ήθελαν να μπορούσαν να εμποδίσουν το school bulling. Αν οι παρατηρητές δείξουν δυσαρέσκεια, στο 75% των περιπτώσεων σταματάει ο εκφοβισμός». Εδώ βρίσκεται η σημασία της έγνοιας, της φροντίδας απέναντι στο φόβο, την αδιαφορία και τη σιωπή.

Τι σκέφτεται, λοιπόν, να κάνει το Υπουργείο σε αυτήν την κατεύθυνση της κινητοποίησης της κοινωνίας και των θεσμών κόντρα στο φόβο, τη σιωπή και την αδιαφορία;

Ευχαριστώ.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Ζωή Κωνσταντοπούλου): Ευχαριστούμε τον κ. Τριανταφυλλίδη.

Ο κ. Υπουργός έχει το λόγο για τρία λεπτά για απάντηση με το ίδιο πνεύμα.

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΚΟΥΡΑΚΗΣ (Αναπληρωτής Υπουργός Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων): Ευχαριστώ, κυρία Πρόεδρε.

Θα συμφωνήσω απόλυτα μαζί σας ότι θα έπρεπε να γίνει γενικευμένη συζήτηση και ίσως κάποια στιγμή θα έπρεπε να έχουμε μια τροποποίηση στον Κανονισμό της Βουλής, ώστε στις επίκαιρες ερωτήσεις να συμμετέχουν τουλάχιστον ορισμένοι συνάδελφοι εκ των υπολοίπων. Τότε θα υπήρχε ενδιαφέρον ως προς την προσέλευση, γιατί τώρα, όπως γνωρίζουμε, βρίσκεται στην Αίθουσα ο Βουλευτής που κάνει την ερώτηση, ο προηγούμενος και ο επόμενος, κάτι που δεν τιμά την κοινοβουλευτική διαδικασία.

Το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού –αυτή είναι η ελληνική λέξη- αυτό που πολλές φορές συνηθίζουμε να αποκαλούμε και bullying, είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, άρα η αντιμετώπισή του εκ των πραγμάτων θα είναι πολυπαραγοντική. Εμπλέκεται το σχολείο, η οικογένεια και η κοινότητα στο σύνολό της. 

Η καταπολέμηση του φαινομένου θέλει μια επιστημονική τεκμηρίωση, θέλει μια καταγραφή και ένα σχέδιο. Δεν έχουμε καμία διάθεση ως πολιτική ηγεσία να μηδενίσουμε τις προσπάθειες της προηγούμενης ή των προηγούμενων πολιτικών ηγεσιών του Υπουργείου Παιδείας, πλην όμως δεν μπορούμε να μην επισημάνουμε ορισμένες κινήσεις που έγιναν πριν από μερικά χρόνια και οι οποίες είχαν αρνητικά αποτελέσματα και αναφέρομαι στην περίπου διάλυση των δομών της αγωγής υγείας.

Η αγωγή υγείας δεν απευθύνεται μόνο σε ορισμένες κακές πρακτικές που έχουν σχέση με τη διατροφή, με τις εξαρτήσεις, με το αλκοόλ, με το κάπνισμα, με την παχυσαρκία, με τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, με την αντισύλληψη και πολλά άλλα. Είναι και ένα σύνολο δράσεων που σχετίζονται με την ψυχική σφαίρα, με τα ζητήματα αλληλεγγύης, αλληλοκατανόησης και επίλυσης διαφορών.

Και ενώ είχαμε σε κάθε νομό χωριστές δομές αγωγής υγείας, περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και πολιτιστικών δραστηριοτήτων, η προηγούμενη πολιτική ηγεσία κατήργησε αυτές τις τρεις διακριτές με υπευθύνους και έκανε μια ανά νομό που είχε και τα τρία στοιχεία. Καταλαβαίνετε ότι αυτό εκ των πραγμάτων οδήγησε σε μια υποβάθμιση.

Όμως, αυτά που έχει κάνει ως θετικά, τα οποία κρατάμε και τα διευρύνουμε, είναι η πρόθεση εξειδικευμένων δράσεων πρόληψης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης γύρω από τα θέματα σχολικής βίας και εκφοβισμού, τόσο σε κεντρικό επίπεδο –που θα αναφερθώ στη συνέχεια- όσο και σε περιφερειακό επίπεδο μέχρι τη σχολική μονάδα.

Το φαινόμενο αυτό το αντιμετωπίζουν και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο Υπουργός Παιδείας κ. Μπαλτάς συμμετείχε προχθές, την Τρίτη, στο Παρίσι σε μια άτυπη σύσκεψη Υπουργών γύρω από τέτοια ζητήματα και από θέματα καταπολέμησης ρατσισμού, πράγμα που σημαίνει ότι χρειάζεται να αναληφθούν δράσεις και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Θα κλείσω αυτή την πρώτη παρέμβασή μου δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι υπάρχουν πάρα πολλές μέθοδοι για την καταπολέμηση του σχολικού εκφοβισμού. Γίνονται ομάδες δράσεις από τους υπεύθυνους αγωγής υγείας και από άλλους που έχουν επιμορφωθεί, ώστε οι ίδιοι οι μαθητές –αυτή είναι μια πολύ σύγχρονη τάση- να μπορούν να ενημερωθούν με κατάλληλο τρόπο και να παρεμβαίνουν οι ίδιοι όταν γίνεται ένα επεισόδιο σχολικού εκφοβισμού και βίας, γιατί δεν μπορούμε να περιμένουμε τότε τον εξειδικευμένο καθηγητή.

Πρέπει επίσης να πω ότι ένα στοιχείο που εμείς ως πολιτική ηγεσία έχουμε σκοπό να βάλουμε στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα είναι το κομμάτι της αισθητικής αγωγής και τέχνης. Συζητούσα προχθές με το Σύλλογο των Καθηγητών γύρω από το θέμα της τέχνης και των εικαστικών μαθημάτων. Μου ανέφεραν, σχετικά με το θέμα του σχολικού εκφοβισμού, πως στα καλλιτεχνικά και μουσικά σχολεία τα περιστατικά βίας είναι πολύ μειωμένα, μείωση που φτάνει έως και την εξαφάνιση των περιστατικών.

Άρα, η αισθητική-πολιτιστική καλλιέργεια του συνόλου των μαθητών της χώρας μας είναι μια πάρα πολύ καλή ασπίδα για την αντιμετώπιση του φαινομένου στη ρίζα του, την πρόληψή του. Δεν είμαι από αυτούς που είναι υπέρμαχοι της καταστολής, αλλά της πρόληψης σε όλα τα επίπεδα, φτάνει αυτό να γίνεται με ένα επιστημονικό σχέδιο, με τρόπο τεκμηριωμένο, όπως θα έχω την ευκαιρία να αναπτύξω στη συνέχεια στη δευτερολογία μου.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Ζωή Κωνσταντοπούλου): Ευχαριστούμε τον κύριο Υπουργό.

Το λόγο έχει ο ερωτών Βουλευτής κ. Τριανταφυλλίδης, για τρία λεπτά.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ: Θα συνεχίσω από εκεί που σταμάτησε ο Υπουργός.

Το ζητούμενο είναι τι κάνει η δρώσα και ζώσα κοινωνία. Δεν είναι ευκαιρία να φτιάξουμε άλλη μια υπηρεσία ή να παραπέμψουμε το θέμα στις καλένδες ή να φτιάξουμε μια κεντρική ψυχολογική επιτροπή στο Υπουργείο Παιδείας για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα. Επανέρχομαι γιατί το ίδιο το πρόβλημα μάς δείχνει τον δρόμο.

 Το International Network for a Better School το 2010 ψάχνοντας, ακτινογραφώντας το πρόβλημα, είπε -και το επαναλαμβάνω- ότι αν οι παρατηρητές που είναι παρόντες στο επεισόδιο του σχολικού εκφοβισμού δείξουν δυσαρέσκεια, τότε στο 75% των περιπτώσεων, τρεις στις τέσσερις δηλαδή, ο εκφοβισμός θα σταματήσει πάραυτα. Στο 54% των επεισοδίων οι θεατές ενισχύουν το bullying, τον εκφοβισμό, με το να παρακολουθούν παθητικά, σαν να μη συμβαίνει τίποτα.

Γι’ αυτό και έθεσα το αντιθετικό ζεύγος «αδιαφορία-σιωπή-δεν με νοιάζει» το οποίο δεν αφορά γενικά «κάποιον κάπου κάποτε», αλλά αφορά τον γονιό και τον καθηγητή που λέει «Άσε μωρέ να μην μπλέξω, γιατί την επομένη θα έρθει ενδεχομένως ο γονιός του καταγγελλόμενου και θα έχω ιστορίες κλπ». Άρα, τι μπορεί και τι πρέπει να κάνει, κατά την άποψή μας, η πολιτεία; Γι’ αυτό το λόγο ανταλλάσσουμε από αυτή τη θέση και σχέση αυτές τις σκέψεις.

Προτείνω, λοιπόν, κύριε Υπουργέ, κύριε Κουράκη, σε κάθε σχολική μονάδα να υπάρχει το σχολικό συμβούλιο κατά της βίας στο οποίο θα συμμετέχουν πρώτον, ο διευθυντής-καθηγητής εκλεγόμενος από το σύλλογο των καθηγητών δεύτερον, ο εκπρόσωπος του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων και τρίτον, ο σχολικός φύλακας. Ο σχολικός φύλακας επανέρχεται στη σχολική μονάδα και είναι η μέριμνα. Βλέπει τα παιδιά να παίζουν στη διάρκεια του διαλείμματος εκτός του σχολικού χρόνου και τα γνωρίζει.

 Έτσι το συμβούλιο αυτό μπορεί να αποτελέσει τον πόλο αναφορών, με όλη τη διακριτικότητα και την προστασία των προσωπικών δεδομένων, έτσι ώστε τα παιδιά και οι γονείς να έχουν ένα «απάγκιο» και έναν ουσιαστικό μηχανισμό που μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά για την αντιμετώπιση του σχετικού προβλήματος, της σχετικής καταγγελίας των ομάδων που αναπτύσσονται εντός και εκτός, με εξωσχολικά στοιχεία. Τα ζούμε καθημερινά. Κουβεντιάζουμε με παιδιά Γυμνασίου και Λυκείου –αυτό πρέπει να πιάσουμε- και βλέπουμε ότι η καταγγελία τους είναι ότι «δεν ενδιαφέρονται».

Πρέπει να δημιουργήσουμε το θεσμικό κέλυφος ως πολιτεία και να εντάξουμε εκεί τη δρώσα και ζώσα κοινωνία, η οποία θα αντιληφθεί και θα λειτουργήσει ουσιαστικά και λυτρωτικά για το θέμα. Δεν αρκούν κινητοποιήσεις για να εκφράζουμε το θυμικό και την οργή που είδαμε εχθές στα δελτία ειδήσεων, πορείες και συγκεντρώσεις κατά της σχολής. Δεν φταίει ούτε ο σχολή ούτε το κτήριο ούτε τα τζάμια ούτε η αστυνομία που προσπάθησε να προστατέψει. Φταίμε εμείς, η κοινωνία και η πολιτεία, στο βαθμό που δεν δημιουργεί τα «κάδρα» μέσα στα οποία μια κοινωνία μπορεί να αναγεννηθεί, να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να χτυπήσει τον κακό της εαυτό.

Αυτό, λοιπόν, προτείνω, κύριε Υπουργέ, αν το βλέπετε σαν μια θετική συνεισφορά σε αυτή τη συζήτηση: σχολικά συμβούλια ανά σχολική μονάδα κατά της βίας, καθηγητής-γονιός-σχολικός φύλακας.

Ευχαριστώ.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Ζωή Κωνσταντοπούλου): Ευχαριστούμε τον κ. Τριανταφυλλίδη.

Το λόγο έχει ο κύριος Υπουργός κ. Κουράκης.

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΚΟΥΡΑΚΗΣ (Αναπληρωτής Υπουργός Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων):  Η πρόταση του κ. Τριανταφυλλίδη είναι ενδιαφέρουσα, πλην όμως θα έλεγα ότι χρειάζεται έναν εμπλουτισμό.

Ξέρετε, το ζήτημα της καταπολέμησης τέτοιων συμπεριφορών, όσο και εξαρτήσεων και άλλων καλών πρακτικών –αναφέρομαι στην καταπολέμηση του AIDS και σε άλλα- απαιτούν επιστημονική τεκμηρίωση και γνώση. Δεν μπορεί οποιοσδήποτε εκπαιδευτικός ή οποιοσδήποτε γιατρός να εκπληρώσει το χρέος του, αν δεν έχει την κατάλληλη επιμόρφωση και δεν δουλεύει με επιστημονικές μεθόδους.

Γι’ αυτό το λόγο, το Υπουργείο αξιοποιεί –και θα αξιοποιήσει- προγράμματα ΕΣΠΑ για την επιμόρφωση δεκαέξι χιλιάδων πεντακοσίων εκπαιδευτικών. Αυτά τα χρήματα τα έχουμε. Η επιμόρφωση θα γίνει με σεμινάρια, με επιμορφώσεις –με διάφορους τρόπους, να μη σας κουράζω- κάτι το οποίο είναι απαραίτητη προϋπόθεση.

Όσον αφορά αυτό που είπατε για τη σχολική μονάδα, θα είδατε ότι το Υπουργείο το αντιμετωπίζει σφαιρικότερα. Κατ’ αρχήν, χρειάζεται μία κεντρική επιτροπή στο Υπουργείο που ονομάζεται «Κεντρική Επιστημονική Επιτροπή», η οποία αποτελείται από έγκριτους και καταξιωμένους πανεπιστημιακούς με πολύχρονη εμπειρία πάνω στο θέμα, η οποία εισηγείται τη μεθοδολογία και το περιεχόμενο των πρόδρομων δράσεων ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Εισηγείται, επίσης, τα κριτήρια επιλογής των μελών του δικτύου από εκεί και κάτω. Εισηγείται την εκπόνηση ψηφιακού και έντυπου επιμορφωτικού υλικού, χωρίς το οποίο δεν μπορούν να δουλέψουν οι σχολικές μονάδες. Παρακολουθεί, βεβαίως, την πορεία του έργου για το πώς πάει, πώς δεν πάει, για να υπάρχει μία διόρθωση και υλοποιεί πρόδρομες δράσεις αριστοποίησης.

Από εκεί και πέρα πρέπει να σας πω ότι υπάρχουν σε επίπεδο περιφέρειας οι Επιτροπές Συντονιστών Δράσεων Πρόληψης, οι οποίες προσπαθούν μέσω των αναλυτικών προγραμμάτων σπουδών και μέσω εντατικοποίησης –όπως κι εμείς θα επιδιώξουμε- των προγραμμάτων αγωγής υγείας, με ερευνητικές εργασίες, πρότζεκτ, προγράμματα σχολικών δραστηριοτήτων, συμβουλευτικούς σταθμούς νέων και άλλα, να περάσουν την οργάνωση από εκεί και κάτω στους νομούς και εν συνεχεία στις σχολικές μονάδες.

Αυτό που είπατε για το συμβούλιο ανά σχολική μονάδα πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι αυτό που ονομάζουμε «Σχολική Ομάδα Δράσεων Πρόληψης».

Θα ήθελα να ενημερώσω το Σώμα ότι αυτό δεν είναι που θα κάνουμε, αλλά είναι αυτό που ήδη υπάρχει στο Υπουργείο, όπως σας είπα προηγουμένως, αναγνωρίζοντας όλα τα θετικά των προηγούμενων κυβερνήσεων. Απλώς καταλαβαίνετε ότι χρειάζεται μία παρακολούθηση και ένταση όχι μόνο εξαιτίας της επικαιρότητας, αλλά γιατί χρειάζεται ένας εκσυγχρονισμός των προγραμμάτων λόγω των νέων συνθηκών. Αναφέρομαι και στην κοινωνική κρίση που μαστίζει τη χώρα μας.

Όντως, οι εκπαιδευτικοί ορίζονται από το Σύλλογο Διδασκόντων. Υπάρχουν δύο μόνιμοι εκπαιδευτικοί οι οποίοι όχι μόνο επιμορφώνονται οι ίδιοι, αλλά ένα από τα καθήκοντά τους είναι να επιμορφώνουν και τους υπόλοιπους εκπαιδευτικούς της σχολικής μονάδας.

Επίσης, να σας αναφέρω ότι ακριβώς πέρα από το σχολικό εκφοβισμό, έχουμε και το διαδικτυακό εκφοβισμό που ένα εξαιρετικά επικίνδυνο φαινόμενο. Υπάρχει μία αμφίδρομη διαδρομή ανάμεσα στο σχολικό και το διαδικτυακό εκφοβισμό.

Όπως σας είπα και προηγουμένως, πρέπει να υπάρχει χωρισμός των παιδιών σε ομάδες εργασίας πάνω σε συγκεκριμένες ενότητες με βιωματική δράση και όχι απλώς με επανάληψη μονότονων εντολών και τρόμου. Τα ίδια τα παιδιά πρέπει να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. Βεβαίως, πρέπει να υπάρχει επιμόρφωση των γονιών και της κοινωνίας. Αυτό που ανέφερε ο κ. Τριανταφυλλίδης για την αδιαφορία είναι πραγματικά πάρα πολύ σημαντικό. Όταν κάποιος δίπλα σου κακοποιείται και είσαι ένας αδιάφορος πολίτης, όπως γνωρίζει και η νομική επιστήμη, είσαι απολύτως –μα, απολύτως- συνυπεύθυνος γι’ αυτό το οποίο διαδραματίζεται.

Θα ήθελα να ολοκληρώσω αυτήν την τοποθέτηση επισημαίνοντας ότι στις προτεραιότητες του Υπουργείου είναι να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε –αν όχι όλα μαζί, αλλά με έναν προοδευτικό τρόπο- την ύπαρξη ψυχολόγου και αν δεν μπορούμε ανά σχολική μονάδα, τουλάχιστον ανά σχολικό συγκρότημα, έτσι ώστε να μπορούν να διευθετούνται συγκρούσεις τόσο ανάμεσα στα παιδιά, όσο και δυσαρμονίες ανάμεσα στα παιδιά, τους καθηγητές και τους γονείς. Το κομμάτι της ψυχολογικής υποστήριξης και της πρόληψης είναι καθοριστικής σημασίας.

Θέλω να πιστεύω ότι αυτά τα μέτρα είναι μέτρα τα οποία μπορούν να αρχίζουν να αντιμετωπίζουν κατ’ αρχήν το φαινόμενο. Χρειάζεται παρακολούθηση, εκτίμηση του αποτελέσματος. Ήδη μέσα στο πρόγραμμα του Υπουργείο αυτή τη στιγμή υπάρχουν Υπηρεσίες που καταγράφουν τα περιστατικά σε τακτική βάση, έτσι ώστε να μπορούμε να έχουμε επιστημονικές έρευνες για την έκταση του προβλήματος, χωρίς να κάνουμε ούτε υπερδιόγκωση ούτε να το υποτιμούμε.

Θέλω να πιστεύω ότι θα έχουμε την ευκαιρία –το είπε και η κυρία Πρόεδρος στην αρχή- η Βουλή να συζητήσει ολοκληρωμένα το ζήτημα σε όλες τις διαστάσεις, γιατί πέρα από το σχολικό εκφοβισμό, υπάρχει και ο εργασιακός εκφοβισμός, υπάρχει και ο εκφοβισμός σε πολλές άλλες πτυχές της ζωής μας.

Ευχαριστούμε τον κ. Τριανταφυλλίδη για την ερώτηση αυτή.

Σήμερα νομίζω ότι έχουμε πολλά να κάνουμε και κυρίως -και κλείνω- να κριθούμε για όλα αυτά τα οποία είπαμε ότι θα δρομολογήσουμε στην πορεία, αν όντως πραγματικά έχουν πραγματοποιηθεί.

Σας ευχαριστώ.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Ζωή Κωνσταντοπούλου): Ευχαριστούμε τον κύριο Υπουργό και τον κύριο Βουλευτή.