Ομιλίες

Ομιλία Τάσου Κουράκη στη βουλή 8-9-2010 συζήτηση επί της αρχής, των άρθρων και του συνόλου του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων: «Ανάπτυξη της Δια Βίου Μάθησης και λοιπές διατάξεις».

08/09/2010

 

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΚΟΥΡΑΚΗΣ (Ζ΄ Αντιπρόεδρος της Βουλής): Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.
Κυρία Υπουργέ, κυρία αναπληρώτρια Υπουργέ, κυρία Υφυπουργέ, θεωρώ ότι ένα σημαντικό στοιχείο του νομοσχεδίου που συζητούμε είναι η τροπολογία που ήρθε και αφορά τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα. Διερωτώμαι γιατί, ενώ επίκειται κατάθεση νομοσχεδίου που αφορά τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα, υπήρξε αυτή η σπουδή, η οποία, βεβαίως, είναι απολύτως κατανοητή.
Θεωρώ ότι είναι μια διάταξη που βάζει κυριολεκτικά βόμβα στα πανεπιστήμια και στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα γενικότερα. Η ουσία βρίσκεται στο εξής: Γνωρίζετε –φαντάζομαι ότι όλοι γνωρίζετε- την κατάσταση που επικρατεί στα πανεπιστήμια όσον αφορά το διδακτικό προσωπικό. Τα πανεπιστήμιά μας είναι γηρασμένα. Έχουν πάρα πολλά χρόνια να γίνουν ουσιαστικοί διορισμοί. Η πυραμίδα έχει αντιστραφεί. Σχεδόν το σύνολο των μελών του εκπαιδευτικού προσωπικού είναι στις ανώτερες βαθμίδες, αναπληρωτές και καθηγητές. Δεν υπάρχουν νέοι επιστήμονες. Δεν υπάρχουν εισροές επιστημόνων με πολλά-πολλά προσόντα. Για την πλήρωση των θέσεων, κυρίως, όσων συναδέλφων συνταξιοδοτούνται φροντίζουμε να προκηρύσσονται θέσεις λεκτόρων, ώστε να εισρεύσει νέο αίμα.
Παρ’ όλα αυτά η κατάσταση συνεχώς χειροτερεύει. Στο δικό μου εργαστήριο, στην Ιατρική Θεσσαλονίκης πριν από λίγα χρόνια ήμασταν 9 διδάσκοντες. Έχουν απομείνει 4 με περίπου ίδιο ή λίγο μεγαλύτερο αριθμό φοιτητών.
Έχουμε μια εξωφρενική τροπολογία που έρχεται σε αυτό το νομοσχέδιο –επαναλαμβάνω πως είναι τροπολογία, δεν ήταν από την αρχή και δεν έχει γίνει καμία διαβούλευση- η οποία τι λέει;
Λέει: Ξεχάστε αυτά που ξέρατε, δηλαδή ότι όταν φεύγει ένας με συνταξιοδότηση θα υπάρχει πίστωση, όπως υπήρχε μέχρι τώρα, και θα προσληφθεί ένας συνάδελφος στο πανεπιστήμιο με τις διαδικασίες της εκλογής. Θα πρέπει να αποφασιστεί αν θα υπάρξει πίστωση ή όχι. Όπως επίσης ξεχάστε και αυτό που ξέραμε ως τώρα, ότι δηλαδή, αν προκηρύσσεται θέση για ένα λέκτορα ή επίκουρο, αυτομάτως, αν εκλεγεί, υπάρχει και η πίστωση που τη συνοδεύει. Θα δούμε αν δοθεί πίστωση.
Καταλαβαίνετε ότι με αυτόν τον τρόπο όχι μόνο θίγεται η αυτονομία του πανεπιστημίου, αλλά το πανεπιστήμιο υπάγεται στις διαδικασίες του Μνημονίου. Και δεν το λέει ο Κουράκης και ο ΣΥΡΙΖΑ, αλλά το λέει η αιτιολογική έκθεση για ποιο λόγο γίνεται αυτό.
            Γίνεται εξαιτίας των δεσμεύσεων που απορρέουν από το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια δραματική συρρίκνωση του διδακτικού προσωπικού στα ΑΕΙ. Η τροπολογία, για τη σοβαρότητα του πράγματος, να ξέρετε ότι συνυπογράφεται και από τους κ. κ. Παπακωνσταντίνου και Ραγκούση και απαιτεί την προέγκριση από το Υπουργείο κάθε πίστωσης που αφορά σε προκήρυξη θέσεων ΔΕΠ ακόμα και αν πρόκειται για αναπλήρωση λόγω συνταξιοδότησης, αποχώρησης κ.λπ. Έτσι, τα ΑΕΙ δεν θα μπορούν να προκηρύσσουν θέση κάθε φορά που ένας διδάσκων φεύγει για οποιοδήποτε λόγο.
Καταλαβαίνετε, λοιπόν, ότι βρισκόμαστε σε ένα νέο πεδίο παρ’ όλο που η παιδεία ρητά εξαιρείται από τις περικοπές που προβλέπει το μνημόνιο. Έτσι καταστρατηγείται και η ακαδημαϊκή αυτοκτονία, συγνώμη αυτονομία. Η παραδρομή του λόγου είναι σαφής. Πρόκειται για αυτοκτονία των ΑΕΙ. Και όπως καταλαβαίνετε η επόμενη επίθεση είναι στη δυνατότητα μονιμοποίησης. Δηλαδή αν ένας λέκτορας –όπως ξέρετε η μονιμοποίηση γίνεται στο στάδιο του επίκουρου καθηγητή- δεν πάρει το πράσινο φως από το Υπουργείο Οικονομικών, η εξέλιξή του θα παγώσει και άρα δεν θα μονιμοποιηθεί με ό,τι σημαίνει αυτό.
Ξαναγυρίζω σε αυτό που είπα στην αρχή, γιατί αυτή η σπουδή και γιατί δι’ αυτού του τρόπου;
Το δεύτερο που θέλω να πω και το έχουμε πει και στην επιτροπή, είναι όσον αφορά τον Οργανισμό Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης. Εδώ έχουμε μία αλλαγή της εργασιακής σχέσης των υπαλλήλων, που από μόνιμοι υπάλληλοι με τον ΕΟΚ θα γίνουν υπάλληλοι με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου. Και διερωτώμεθα αν η Κυβέρνηση με τον τρόπο αυτό, σκοπεύει να κάνει το δημόσιο τομέα παραγωγικό, ανταποδοτικό και ανταγωνιστικό. Θεωρεί δηλαδή η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας ότι με τη δυσμενή μεταβολή της εργασιακής σχέσης των υπαλλήλων, θα ενθαρρυνθούν όσοι διαθέτουν πτυχία, μεταπτυχιακούς και διδακτορικούς τίτλους, εμπειρία, ξένες γλώσσες και πολλά άλλα, να προσφέρουν την εργασία τους με καλύτερους όρους; Και ποιο είναι το νόημα της διαδικασίας της επιλογής μέσω ΑΣΕΠ βάσει προσόντων, όταν τα προσόντα αυτά στην πράξη τιμωρούνται με την απροειδοποίητη ανατροπή του εργασιακού καθεστώτος, με την οποία έγιναν οι προσλήψεις;
Και εδώ, κυρία Υπουργέ, θέλω να επισημάνω μία αντίφαση. Στις 3 Σεπτεμβρίου έχουμε ενημερωτικό σημείωμα από τον Υπουργό Εσωτερικών, όπου το σχέδιο νόμου είναι η κατάργηση και η συγχώνευση υπηρεσιών, οργανισμών και φορέων του δημόσιου φορέα. Πολύ ωραία. Να δούμε τη ρύθμιση που γίνεται από τον Υπουργό Εσωτερικών για τους εργαζομένους; Λέει, λοιπόν: «Το τακτικό προσωπικό των υπό λύση και εκκαθάριση εταιρειών, μετά από αίτηση στην οποία εκφράζει την προτίμησή του ο υπάλληλος, μεταφέρεται με την ίδια σχέση εργασίας και αξιοποιείται σε άλλους φορείς και οι υπηρεσίες του δημοσίου τομέα, οι οποίες εδρεύουν στο νομό όπου ήδη υπηρετούσαν».
Διερωτώμεθα: Γιατί έχουμε δύο μέτρα και δύο σταθμά; Γιατί δεν μπορούσε να υπάρξει ανάλογη ρύθμιση για τους υπαλλήλους;
Και κάτι ακόμη. Συγχωρέστε με αν το διαβάζω λάθος. Στο άρθρο 11 αναφέρεται ότι ιδρύεται νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου με την επωνυμία «Εθνικός Οργανισμός Πιστοποίησης Προσόντων». Στη συνοδευτική έκθεση της Διεύθυνσης Επιστημονικών Μελετών, Τμήμα Νομοτεχνικής Επεξεργασίας Σχεδίων και Προτάσεων Νόμου, δηλαδή στην έκθεση επί του νομοσχεδίου, στην παράγραφο 2 αναφέρεται –και ειλικρινά θέλω να το διορθώσετε, γιατί νομίζω ότι μάλλον είναι λάθος, εμείς θα θέλαμε να είναι έτσι όπως είναι- ότι ιδρύεται νομικό πρόσωπο «ΔΔ», δημοσίου δικαίου, υπό την επωνυμία «Εθνικός Οργανισμός Πιστοποίησης Προσόντων». Θα θέλαμε να μην είναι λάθος, αλλά πολύ φοβούμαι ότι είναι λάθος. Αντί για «Ι» είναι «Δ». Δηλαδή το ότι από το ιδιωτικού δικαίου γίνεται δημοσίου δικαίου, φαίνεται ότι δεν το άντεξε ούτε η Διεύθυνση Επιστημονικών Μελετών και το διατήρησε. Φαντάζομαι ότι πριν από την ψήφιση πρέπει να διορθωθεί, διότι παρ’ όλο ότι είναι έξω από την αντίληψή μας, χρειάζεται να διατηρήσουμε μία ορισμένη σοβαρότητα στα κείμενα.
Εμείς ως ΣΥΡΙΖΑ για το συγκεκριμένο σημείο λέμε ότι αντί να γίνει μεταφορά του προσωπικού σε προσωρινές θέσεις του ΕΟΠΠ, να γίνει μεταφορά όλων των υπαλλήλων, δηλαδή μονίμων, δοκίμων, σε προσωρινές θέσεις, σε υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, στον τόπο εργασίας των υπαλλήλων, για τους λόγους που θα αναπτύξουμε και αύριο.
Κάτι το οποίο δεν μας άρεσε καθόλου, με την έννοια ότι προσβάλλει, θα έλεγα και τους εκπαιδευτικούς και την τυπική εκπαίδευση, είναι αυτό που προβλέπεται στο άρθρο 16, που είναι υποχρεωτική η διάθεση των εκπαιδευτικών για πλήρες ωράριο ή για συμπλήρωση ωραρίου, από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση στα ΙΕΚ, κατά προτεραιότητα. Θεωρούμε ότι αυτό είναι απαράδεκτο από κάθε άποψη. Κατ’ αρχήν έχουμε μία μετακίνηση από την τυπική στην άτυπη εκπαίδευση, πέρα από το ότι η ρύθμιση αυτή τινάζει στον αέρα το εργασιακό στάτους των μόνιμων εκπαιδευτικών, κυρίως όσων εργάζονται στη δευτεροβάθμια Τεχνική Τεχνολογική Εκπαίδευση, καθώς τα ΙΕΚ όχι μόνο δεν ανήκουν στο τυπικό εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά με το νέο νομοσχέδιο μεταφέρονται άμεσα στην τοπική αυτοδιοίκηση. Ουσιαστικά οι εκπαιδευτικοί μεταφέρονται χωρίς τη θέλησή τους, κατά κάποιο τρόπο –ας μου επιτραπεί η υπερβολή- έξω από το εκπαιδευτικό σύστημα.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, εκείνο που είναι ενδιαφέρον στην κοινωνική πολιτική του ΠΑΣΟΚ είναι η γλώσσα που χρησιμοποιεί για τους διάφορους τομείς και λειτουργίας της δημόσιας ζωής. Συνήθως χρησιμοποιεί όρους που δεν ανταποκρίνονται στο περιεχόμενο. Η περίπτωση αυτή του νομοσχεδίου είναι απολύτως χαρακτηριστική. Λέει «νομοσχέδιο για την ανάπτυξη της διά βίου μάθησης». Ποιος στην πραγματικότητα μπορεί να έχει αντίρρηση για μία διά βίου μάθηση; Και αυτό βεβαίως είναι μέσα στις παραδόσεις της Αριστεράς και του προοδευτικού ριζοσπαστικού εκπαιδευτικού κινήματος. Φοβούμεθα, όμως, ότι στην προκειμένη περίπτωση, ο τίτλος ανταποκρίνεται στο περιεχόμενο όσο ανταποκρίνεται ο τίτλος του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη με το πραγματικό έργο της αστυνομίας.
Εκτιμούμε ότι όλη η σύλληψη που διατρέχει το νομοσχέδιο από την αρχή έως το τέλος, είναι πώς η ευρωπαϊκή εκπαίδευση πρέπει να γίνει ένα φθηνό, ανταγωνιστικό προϊόν και όχι βέβαια παιδεία, όπως εμείς τη λέμε και την εννοούμε. Και είναι μία επιχείρηση στην πραγματικότητα ανταγωνιστικότητας της εκπαίδευσης, που στηρίζεται σε τρεις πυλώνες.
Οι τρεις αυτοί πυλώνες που στηρίζουν το νομοσχέδιο είναι οι εξής:
Πρώτος πυλώνας, η απόσυρση των κρατών από την υποχρέωσή τους για χρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης, η εκχώρηση της εκπαίδευσης στην ιδιωτική πρωτοβουλία και η μεταφορά του βάρους στους ώμους των πολιτών, δηλαδή τα άτομα να πληρώνουν για την εκπαίδευσή τους. Αυτό περιλαμβάνει και αυτό που ονόμαζαν παλαιότερα «συνεχιζόμενη εκπαίδευση» ή «κατάρτιση» και την οποία παλαιότερα την έκανε το κράτος, οι επιχειρήσεις κ.λπ. και μάλιστα πλήρωναν τους εργαζόμενους γι’ αυτήν την επιμόρφωση. Σήμερα, όμως, το ίδιο το άτομο πρέπει να ψάξει να βρει δουλειά, να διοριστεί κ.λπ. Και ο νέος άνθρωπος καλείται να περάσει όλη του τη ζωή «εκπαιδευόμενος», προκειμένου να αποκτά δεξιότητες, που τις πληρώνει σε κάθε περίπτωση ο ίδιος.
Ο δεύτερος πυλώνας είναι η στόχευση για τη δημιουργία αγοράς εργασίας πτυχιούχων πολλών ταχυτήτων. Αρχικά, λοιπόν, εφάρμοσαν το σπάσιμο των πανεπιστημιακών σπουδών σε δύο κύκλους: ο πρώτος που οδηγεί στη φθηνή αγορά των τριετών σπουδών, τύπου μπάτσελορ και ο δεύτερος για την ακριβότερη εκδοχή του τύπου μάστερ. Το σύστημα βέβαια δεν πέτυχε, αφού οι τριετείς συνεχίζουν τις σπουδές τους και γι’ αυτό σε όλη την Ευρώπη έβαλαν δίδακτρα στον πρώτο πανεπιστημιακό κύκλο.
Ο τρίτος πυλώνας είναι η επαγωγή της έμπρακτης λειτουργίας των φορέων εκπαίδευσης περίπου αποκλειστικά στις προτεραιότητες και τις «ανάγκες» της ραγδαίας μεταβαλλόμενης αγοράς εργασίας.
Στη λογική αυτή η διά βίου μάθηση και με το παρόν νομοσχέδιο, προωθείται ως στοιχείο της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και είναι λυπηρό ότι ως βασική επιδίωξη προβάλλεται η κάλυψη των αναγκών που προβάλλουν οι επιχειρήσεις για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους και όχι οι αναπτυξιακές ανάγκες της κοινωνίας.
Ακόμα, η Διά Βίου Μάθηση αξιοποιείται επιπλέον ως ένας τρόπος διαχείρισης της ανεργίας και της υποαπασχόλησης, οι οποίες είναι ιδιαίτερα αυξημένες σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως και στην Ελλάδα και βεβαίως, εξαιτίας της κρίσης σταδιακά αυξάνεται.
Δυστυχώς, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, η έμφαση δίδεται σε μια βραχύβια κατάρτιση σε συνδυασμό με τη λογική του απασχολήσιμου. Οι δεξιότητες που προσφέρει μια κατάρτιση δίχως στέρεο επιστημονικό υπόβαθρο, όπως καταλαβαίνετε, απαξιώνονται με τις εξελίξεις της επιστήμης και της τεχνολογίας πολύ γρήγορα. Και όσο περισσότερο η Διά Βίου Εκπαίδευση προσαρμόζεται στις ανάγκες ταχύρρυθμης προετοιμασίας απασχολήσιμων, τόσο συντομότερης διάρκειας είναι και η παραμονή των καταρτιζομένων στην αγορά εργασίας. Τελικώς, έχουμε κατάρτιση, εισαγωγή στην εργασία, απαξίωση των δεξιοτήτων, έξοδος από την αγορά εργασίας, επανακατάρτιση. Και αυτός είναι ο φαύλος κύκλος της διαχείρισης της ανεργίας.
Θα κλείσω με την δική μας αντίληψη, πάρα πολύ σύντομα. Ο Συνασπισμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς προφανώς και υποστηρίζουμε ότι είναι θεμιτό, αναγκαίο και θεμελιώδες δικαίωμα κάθε νέου ανθρώπου να σπουδάσει σε όποιο γνωστικό αντικείμενο τον εμπνέει και ανταποκρίνεται στις δυνατότητες και τις επιθυμίες του για μόρφωση και μελλοντική επαγγελματική δράση. Γι’ αυτό ακριβώς και υποστηρίξαμε πριν από 2 χρόνια και φυσικά τώρα εξακολουθούμε να υποστηρίζουμε ότι η πρόσβαση στα δημόσια και δωρεάν Πανεπιστήμια και ΤΕΙ της χώρας, πρέπει να είναι ελεύθερη σε κάθε απόφοιτο Λυκείου, να δοκιμάσει τις δυνάμεις του σε όποιο επιστημονικό πεδίο γνώσης τον εμπνέει.
Φυσικά υποστηρίζουμε ότι θα πρέπει, επίσης, το κράτος να οργανώσει και να συγκροτήσει το δημόσιο δωρεάν και υψηλού επιπέδου χώρο της μεταλυκειακής επαγγελματικής κατάρτισης, που αυτή τη στιγμή είναι τελείως ανεξέλεγκτο. Βέβαια, το Υπουργείο ισχυρίζεται ότι θέλει να βάλει μια τάξη σε αυτό το χάος. Έχουμε σοβαρές επιφυλάξεις. Θεωρούμε ότι είναι περισσότερο οργάνωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και λιγότερο προσπάθεια ελέγχου αυτού του χώρου με ακαδημαϊκά κριτήρια. Θεωρούμε, λοιπόν, ότι αυτός ο χώρος ο οποίος πρέπει να είναι δημόσιος και δωρεάν -αναφέρομαι στο χώρο της μεταλυκειακής επαγγελματικής κατάρτισης- θα πρέπει να είναι ανοιχτός σε όλα τα παιδιά και να παρέχει και πιστοποιημένα επαγγελματικά προσόντα και επαγγελματικά δικαιώματα, όπως και τα πτυχία των Πανεπιστημίων και ΤΕΙ.
Θέση του ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι η όποια πιστοποίηση επαγγελματικών προσόντων, θα πρέπει να γίνεται κύρια με βάση τους τίτλους σπουδών που οδηγούν και σε επαγγελματικά δικαιώματα από κρατικούς φορείς και ιδρύματα, ενώ η επαγγελματική εμπειρία πρέπει να έχει τη βαρύτητα που της αναλογεί με μία κλιμάκωση ανάμεσα στην εμπειρία, την τεχνική επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και την Ανώτερη Εκπαίδευση.
Εμείς, κυρία Υπουργέ, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, είμαστε κατ’ αρχήν αντίθετοι σε αυτό το νομοσχέδιο. Για τις τροπολογίες που έχετε καταθέσει και τις τροπολογίες τις δικές μας, θα μιλήσουμε αύριο. Ελπίζω να κάνετε δεκτές όσες περισσότερες γίνεται, προς το καλό της εκπαίδευσης και των ίδιων των παιδιών.
Σας ευχαριστούμε πολύ.