Ο πολιτισμός της διατροφής

Ένας από τους πολέμους που βρίσκονται σε εξέλιξη εδώ και λίγα χρόνια, αλλά θα συνεχιστεί στο μέλλον με σφοδρότητα, είναι ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Αυστραλία, την Αργεντινή από τη μια, και τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε) από την άλλη, σχετικά με το ζήτημα της άρσης των απαγορεύσεων από πλευράς της Ε.Ε. για την εισαγωγή γενετικώς τροποποιημένων τροφίμων. Όταν το 40% των καλλιεργειών σόγιας στις Η.Π.Α. είναι γενετικώς τροποποιημένα φυτά, τότε καταλαβαίνουμε ότι προκειμένου να εξαχθούν οι τεράστιες ποσότητες της παραγωγής τους σε τρίτες χώρες, χρησιμοποιούνται όλα τα μέσα για να πεισθούν οι κυβερνήσεις και τα κοινοβούλια των χωρών της Ε.Ε. να υπογράψουν τις σχετικές συμφωνίες.

Εκείνο βέβαια που παραμείνει ως γεγονός είναι το ότι ενώ οι πολίτες, αλλά και οι αγρότες των χωρών όπου παράγονται τα τρόφιμα αυτά, δεν ανησυχούν, στην Ευρώπη καθημερινά ισχυροποιούνται οι αντιστάσεις για την καλλιέργεια και τη διάθεση των γενετικώς τροποποιημένων τροφίμων. Πιστεύω ότι η διαφορά βρίσκεται στην διαφορετική κουλτούρα των Αμερικανών και των Ευρωπαίων γύρω από την αγροτική οικονομικό μέγεθος, μια παραγωγική δραστηριότητα όπως οι άλλες, χωρίς βαθιές ρίζες στη μνήμη και στη συνείδηση των ανθρώπων, σε σύγκριση με την Ευρώπη, όπου η σχέση με τη γη ήταν πάντα ένας τρόπος ζωής, ζυμωμένος με την ύπαρξη και την ιστορία των λαών αυτών. Ποτέ δεν ήταν μόνο οικονομικό μέγεθος. Γι’ αυτό οι Ευρωπαίοι υπολογίζουν με περισσότερη περίσκεψη τους κινδύνους που ενδεχομένως να προκύψουν από την εφαρμογή της νέας τεχνολογίας, η οποία επεμβαίνει άμεσα στο γενετικό υλικό των φυτών, ανατρέποντας ισορροπίες όχι μόνο των οργανισμών και του περιβάλλοντος, αλλά και τρόπων παραγωγής, ακόμη και διαιτητικών προτύπων.

Ακόμη η σημασία της διατροφής έχει άλλη αξία και ικανοποιεί άλλες ανάγκες στις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες στην Ευρώπη. Γιατί η κουζίνα και η μαγειρική των γεύσεων είναι ένα σύστημα αξιών μέσα στο οποίο η κοινότητα επαληθεύει καθημερινά τον εαυτό της. Ενσωματώνει στη βασικότερη για την ανθρώπινη επιβίωση λειτουργία, στοιχεία του πολιτισμού της, θρησκευτικές και φιλοσοφικές αντιλήψεις, που υπερβαίνουν την απλή ικανοποίηση μιας φυσικής ανάγκης.

Οι Ευρωπαίοι και ανάμεσα σ’ αυτούς και οι Έλληνες με ιδιαίτερη ένταση και πάθος, τρώγοντας τα ίδια προϊόντα, μαγειρεύοντάς τα με τον ίδιο τρόπο, υιοθετώντας τους ίδιους διατροφικούς κανόνες, επιβεβαιώνουν τη συνοχή της κοινωνίας τους και διακηρύσσουν τη θέλησή τους να ανήκουν σ’ αυτήν. Οι άνθρωποι που κάθονται στο τραπέζι, τόπος μνήμης και συμβολικών αναπαραστάσεων, σε αντίθεση με τα φαστ φουντ, πρότυπα, ενεργοποιούν έστω και αθέλητα τα αρχέτυπα και τα σύμβολά τους, διευρύνουν τα όρια της γεύσης τους, η οποία με τον τρόπο αυτό από βιολογική αίσθηση, προάγεται σε βίωμα πολιτισμού.

Ακόμη ένας από τους τρόπους «εκπαίδευσης» των μελών μιας κοινωνίας για την απόκτηση εθνικής ταυτότητας, περνάει μέσα από τους μαγειρικούς κανόνες και τις γεύσεις, τις τελετουργικές επαναλήψεις, τη μετουσίωση του κρασιού και ψωμιού σε αίμα και σώμα ολόκληρης της κοινότητας. Με το κρασί όχι ως στοιχείο προσωπικής απόλαυσης και ηδονής-σε ευθεία αντίθεση με την κατανάλωση των «σκληρών» ποτών στα μοναχικά και ταυτόχρονα πολύβουα μπαρ-αλλά ως συστατικό στοιχείο της τελετουργίας γύρω από το τραπέζι, οι άνθρωποι διευρύνουν τα όρια της συντροφικότητας, της κοινωνικότητας του κεφιού και του έρωτα.

Τέλος ακρογωνιαίος λίθος αλλά και σύμβολο της αντίστασης στην πολιτιστική, διατροφική και διαιτητική πολεμική των Η.Π.Α., παραμένει για την Ελλάδα και την Ευρώπη το ΣΥΜΠΟΣΙΟ, ως χώρος της οινοποσίας και της συζήτησης, της φιλοσοφικής αναζήτησης και της συλλογικής ανάτασης. Είναι ευτύχημα που εξακολουθεί να υπάρχει, παρ’ όλες τις πιέσεις που δέχεται, να ζει και να αναπνέει στα σπίτια, τις ταβέρνες και τις γιορτές. Επιμένει ακόμα και σήμερα να ψυχαγωγεί και να εκπαιδεύει τους πολίτες, διεκδικώντας επάξια μια θέση ανάμεσα στους υπόλοιπους θεσμούς της κοινωνικοποίησης των ανθρώπων εδώ και 2500 χρόνια, πλάι στην Εκκλησία του Δήμου, το Σχολείο και το Θέατρο.