Η Χημεία του έρωτα

Είναι ο τίτλος ενός βιβλίου της χημικού Μαρίας Γιαλλούση που έτυχε να απολαύσω πρόσφατα. Παρόλο που ο τίτλος αδικεί το περιεχόμενο, καθότι δεν πρόκειται για προσπάθεια αναγωγής του έρωτα σε χημικές αντιδράσεις και τύπους, ούτε για βιβλίο συνταγών για την κατάκτηση του άλλου φύλου, στην ουσία η συγγραφέας χρησιμοποιεί δεδομένα από το χώρο της βιολογίας, της χημείας και της ιατρικής για να ερμηνεύσει φαινόμενα που σχετίζονται με τη σεξουαλική συμπεριφορά, τόσο του ανθρώπου όσο και άλλων ειδών του ζωικού βασιλείου.

Αυτό στο οποίο αφιερώνεται ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου, είναι η αναφορά στο ρόλο των οσμών ως ερωτικών αγγελιαφόρων μηνυμάτων. Είναι άλλωστε γνωστός, από παλιά, ο ρόλος των φερομονών στη συμπεριφορά των ζώων. Θυμίζουμε ότι ως φερομόνες ορίζουμε οποιοδήποτε ομάδα ορμονικών ουσιών που εκκρίνονται από ένα άτομο και μπορούν να προκαλέσουν σε ένα άλλο άτομο του ίδιου είδους μια αλλαγή σώματος ή συμπεριφοράς.

Φαίνεται λοιπόν ότι οι φερομόνες δεν αφορούν μόνον τα ζώα, αλλά και τον άνθρωπο.

Μ’ άλλα λόγια έρευνες δείχνουν ότι και στους ανθρώπους ισχύει αυτή η χημική επικοινωνία εξ αποστάσεως και ότι μπορούν ουσίες που εκκρίνονται από τους γύρω μας να επηρεάζουν τα επίπεδα ορμονών, την ανάπτυξη του εγκεφάλου, καθώς και τη σεξουαλική μας συμπεριφορά.

Βέβαια η αίσθηση της όσφρησης εξακολουθεί να είναι η λιγότερο κατανοητή από τις αισθήσεις. Παρ’ όλα αυτά τα οσφρητικά κύτταρα φαίνεται ότι διαμεσολαβούν ανάμεσα στο περιβάλλον και στη λειτουργία του εγκεφάλου. Λ.χ., οι απολαύσεις της οσμής και της αφής που αποκομίζει το βρέφος όταν θηλάζει, διεγείρουν την ανάπτυξη των νευρώνων του και επηρεάζουν την κοινωνική συμπεριφορά του. Ο πανίσχυρος συνδυασμός της οσμής και της αφής, ενισχυμένος από την όραση και την ακοή, διεγείρει την ανάπτυξη της «καλωδίωσης» των διαφόρων κέντρων του αναπτυσσόμενου εγκέφαλου. Έτσι τεκμηριώνεται η επίδραση που ασκεί στο βρέφος το αγκάλιασμα, το νανούρισμα και το φίλημα.

Πρόσφατα Αμερικανοί επιστήμονες έδειξαν την επίδραση που ασκεί ο ανδρικός ιδρώτας κατά τη σεξουαλική πράξη στον κύκλο της γυναίκας και στην ωορρηξία. Άλλωστε η σημασία του ερωτικού ιδρώτα έκανε το Γάλλο ποιητή Μποντλέρ να τονίσει ότι, «το άρωμα της ψυχής μας διασκορπίζεται στον ερωτικό μας ιδρώτα». Η οσμή ήταν για το Μποντλέρ, ότι η μουσική για τους άλλους. Η ανθρωπολόγος Έλεν Φίσερ τόνιζε ότι ο Ναπολέοντας εκτιμούσε πολύ τη σημασία των ερωτικών οσμών όταν έγραφε στην αγαπημένη του Ιωσηφίνα: «Θα έλθω στο Παρίσι αύριο το απόγευμα. Μην πλυθείς!»

Ακόμη είναι γνωστός εδώ και 20 χρόνια ο «ερωτικός διάλογος» που πραγματοποιείται μεταξύ γυναικών, όταν εξαιτίας της δράσης των φερομονών ο κύκλος των γυναικών που βρίσκονται μαζί στον ίδιο χώρο, συγχρονίζεται.

Αυτά και πολλά δείχνουν ότι πολλά από τα φαινόμενα επικοινωνίας ανάμεσα στους ανθρώπους μπορούν να ερμηνευτούν και μέσω του συστήματος αυτών των χημικών αγγελιοφόρων. Βέβαια, ανάμεσα στους ανθρώπους είναι πολύ δύσκολο να διακρίνει κανείς την ιδιαίτερη αξία που έχουν τα μόρια-ραβασάκια, δηλαδή οι φερομόνες, στο να επηρεάζουν από μακριά τη συμπεριφορά άλλων ανθρώπων, όταν υπάρχει πλήθος άλλων οπτικών, απτικών και ακουστικών ερεθισμάτων. Είναι όμως σίγουρο ότι υπάρχει ακόμη πολύς χώρος για την κατανόηση αυτού του ιδιαίτερου και υποτιμημένου συστήματος επικοινωνίας. Άλλωστε πριν από λίγες μέρες παρουσιάστηκε μια έρευνα που έδειχνε ότι κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αλλάζουν τα επίπεδα των ορμονών όχι μόνον των γυναικών, αλλά και των υποψήφιων πατεράδων. Στη μελέτη αυτή απλώς καταγράφονταν τα αποτελέσματα της έρευνας χωρίς εξήγηση. Φαντάζομαι ότι η επίδραση των φερομονών που εκκρίνονται από τις έγκυες γυναίκες είναι μια πιθανή εξήγηση που θα μπορούσε να ερμηνεύσει την ορμονική αλλαγή στους συζύγους, έτσι ώστε να δικαιολογείται και επιστημονικά η φράση που λέγεται από τους άνδρες «είμαστε έγκυοι», όταν αναφέρονται στην εγκυμοσύνη των συζύγων τους.

Και αναρωτιέμαι, ξεκινώντας από το βιβλίο της κ.Γιαλλούση, μήπως τελικά το οσφρητικό σύστημα και οι φερομόνες δεν έχουν σχέση μόνο με τον οργασμό, το σεξ και την αναπαραγωγή, αλλά μπορούν να δώσουν απάντηση και σε ανεξήγητες συμπτώσεις, καθώς και ανερμήνευτα «μεταφυσικά» συμβάντα ανάμεσα στους ανθρώπους; Ποιος ξέρει!