Άρθρα

Oι επιπτώσεις των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων στην υγεία και το περιβάλλον

Άγνωστο , 01/01/2000

Γενετική τροποποίηση (ΓΤ) των οργανισμών είναι η απομόνωση επιλεγμένων γονιδίων από ένα οργανισμό (ζωικό, φυτικό, έντομο ή μικρόβιο) ή από ένα ιό και η με τεχνικό τρόπο εισαγωγή αυτών των γονιδίων σε ίδιο ή εντελώς διαφορετικό οργανισμό, με σκοπό να δημιουργηθούν είδη με νέες ιδιότητες. Η ΓΤ των οργανισμών είναι μια διαδικασία που δεν σχετίζεται με την συμβατική γενετική βελτίωση των ειδών, (υβρίδια κ.α), όπου συμβαίνει επιλεγμένη διασταύρωση οργανισμών του ιδίου είδους ή συγγενών ειδών. Σε αντίθεση, η ΓΤ διασπά τους φραγμούς της φύσης και δημιουργεί διαγενετικούς οργανισμούς και μάλιστα σε στιγμιαίο χρόνο από εξελικτική άποψη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι εφαρμογές της γενετικής μηχανικής είναι εξ ορισμού θετικές ή αρνητικές για τον άνθρωπο και τη φύση. Θα μπορούσαμε δηλαδή να πούμε ότι άλλες από τις εφαρμογές μπορούν να χαρακτηρισθούν ως ευεργετικές για τον άνθρωπο - και είναι εκείνες που δεν διαταράσσουν τη σχέση του με τη φύση και δεν προσβάλλουν την ισορροπία των οικοσυστημάτων- και άλλες που χαρακτηρίζονται από μία διάθεση "διόρθωσης" της φύσης - και είναι εκείνες που εγκυμονούν τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη βιωσιμότητα του πλανήτη και της ίδιας της ζωής.

Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν όλες εκείνες οι εφαρμογές που χρησιμοποιούν τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (Γ.Τ.Ο) εντός των εργαστηρίων για την παρασκευή χρήσιμων φαρμακευτικών ουσιών, όπως εμβόλια, φάρμακα καθώς και ουσίες και οργανισμούς απαραίτητους για την έρευνα της γενετικής. Η κατηγορία αυτή στο βαθμό που λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα για τη μη απρόβλεπτη διασπορά τους στο περιβάλλον, θα λέγαμε ότι μπορεί να γίνει αποδεκτή υπό όρους σκοπιμότητας, χρησιμότητας και ασφάλειας. Πάντως σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αφορά προϊόντα που σχετίζονται άμεσα και έμμεσα με την διατροφή του ανθρώπου και των ζώων.

Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει τους Γ.Τ.Ο. που σκόπιμα απελευθερώνονται στο περιβάλλον σε τεράστιες εκτάσεις (σόγια, καλαμπόκι, ψάρια, ζώα κ.λ.π) και οι οποίοι χωρίς να εισφέρουν ουσιαστικά στην επίλυση των προβλημάτων της ανθρωπότητας, μπορούν να υπονομεύσουν την περιβαλλοντική ισορροπία και συνοχή και μαζί με τις υπόλοιπες περιβαλλοντικές απειλές, να κινηθούν σε μια κατεύθυνση εχθρικών αλλαγών απέναντι στη φύση και την ανθρωπότητα.

Εκείνο ίσως που θα έπρεπε να γίνει κατανοητό γι' αυτή τη δεύτερη κατηγορία, είναι το ότι με το υπάρχον επίπεδο γνώσης της επιστήμης, δεν μπορεί να υπάρξει διαδικασία οικολογικής πρόβλεψης των επιπτώσεων των Γ.Τ.Ο. στο περιβάλλον. Εξάλλου τα κονδύλια που διατίθενται από τις εταιρείες βιοτεχνολογίας, για την εκτίμηση των κινδύνων στην υγεία και στο περιβάλλον είναι από ασήμαντα έως ανύπαρκτα.

Ποιες όμως είναι οι επιπτώσεις των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων στην υγεία και το περιβάλλον;

Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι η γενετική μηχανική, σε αντίθεση με τη παραδοσιακή βελτίωση, η οποία διασταυρώνει άτομα του ίδιου είδους ή συγγενικών ειδών, εξάγει επιλεγμένα γονίδια από ένα οργανισμό (από φυτά, ζώα, μικρόβια ή ιούς) και τα εισάγει σε εντελώς διαφορετικούς οργανισμούς με σκοπό να εμφανίσουν νέα χαρακτηριστικά. Σκοπός είναι να δημιουργηθούν νέα φυτά και ζώα τα οποία δεν θα προσβάλλονται από ασθένειες, θα αναπτύσσονται σε αντίξοες συνθήκες, θα έχουν ταχύτερη ανάπτυξη, θα μειώνουν το κόστος παραγωγής και άλλα.

Πιθανοί κίνδυνοι για την υγεία από τρόφιμα που προέρχονται από Γ.Τ. οργανισμούς

• Να εισαχθούν στην τροφική αλυσίδα νέοι αλλεργιογόνοι παράγοντες. Αυτό συνέβη όταν μεταφέρθηκε ένα γονίδιο από βραζιλιάνικη καρύδα σε φυτό σόγιας για να βελτιωθεί η θρεπτική της αξία και αποδείχτηκε πειραματικά ότι ένα αλλεργιογόνο από ένα φυτό μπορεί να μεταφερθεί σε ένα άλλο μέσω αυτής της διαδικασίας της γενετικής μηχανικής.

• Να αυξηθεί η αντίσταση των μικροβίων στα αντιβιοτικά, (νεομυκίνη, στρεπτομυκίνη, αμπικιλλίνη, καναμυκίνη) και να μειωθεί η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων αυτών.

• Να παραχθούν νέες τοξίνες από Γ.Τ φυτά που εκκρίνουν τοξικές ουσίες ενάντια σε ζιζάνια και έντομα και οι οποίες μπορεί να είναι τοξικές και για τον άνθρωπο.

• Να επιδράσουν οι Γ.Τ οργανισμοί σε οργανισμούς που δεν είναι προβλεπόμενοι στόχοι. Εργαστηριακά πειράματα έδειξαν ότι γύρη από γενετικά τροποποιημένο καλαμπόκι-Bt μπορεί να αποβεί θανατηφόρος στην πεταλούδα τύπου Monarch .

Τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα είναι ή όχι βλαπτικά στην υγεία και το περιβάλλον;

Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα είναι αναγκαίο να χρησιμοποιούνται τεστ τα οποία θα εξετάζουν όχι μόνον τις τοξικές επιδράσεις στον άνθρωπο αλλά και τις επιδράσεις στο υπόλοιπο οικοσύστημα. Απαιτείται δηλαδή να εκτιμηθούν κίνδυνοι στα ζώα που βόσκουν, στα πουλιά, στα έντομα, τα οποία για πρώτη στη βιολογική τους ιστορία εκτίθενται σε ένα σύνολο καινοφανών ουσιών. Γιαυτό το λόγο η έννοια των κινδύνων στην υγεία αλλάζει περιεχόμενο στην εποχή της Γενετικής Μηχανικής και Βιοτεχνολογίας. Διευρύνεται .

Είναι γνωστό ότι " η υγεία του ανθρώπου είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ισορροπία των διαφόρων παραμέτρων του οικοσυστήματος και δεν περιορίζεται μόνο στα στενά πλαίσια της αναζήτησης περιορισμένων βλαβών και νόσων". Κατά συνέπεια πέρα από τις άμεσες επιπτώσεις στον άνθρωπο, η παραγωγή και κυκλοφορία των Γ.Τ. τροφίμων πρέπει να εξετασθεί κάτω από το ενδεχόμενον να συμβεί:

• Καταστροφή της βιοποικιλότητας. Κι αυτό επειδή τα Γ.Τ. φυτά καθώς είναι σχεδιασμένα να αυτοπροστατεύονται έναντι ασθενειών, φυτοφαρμάκων, ή βλαπτικών οργανισμών, είναι σίγουρο ότι θα επικρατήσουν των φυσικών ποικιλιών μειώνοντας προοδευτικά τον πληθυσμό τους. Να θυμίσουμε ότι οι φυσικές ποικιλίες είναι εναρμονισμένες απόλυτα στο περιβάλλον τους μέσα από μακροχρόνιες φυσικές διαδικασίες.

• Δημιουργία ανθεκτικότητας σε προηγουμένως ευαίσθητους οργανισμούς.

• Ροή γονιδίων από τα Γ.Τ. φυτά στα συγγενικά φυτά του γύρω περιβάλλοντος, με ενδεχόμενες σοβαρές οικολογικές επιπτώσεις.

• Έκρηξη επιδημιών από νεοφανείς οργανισμούς

• Γενετική ρύπανση, δηλαδή η ανεξέλεγκτη κυκλοφορία γονιδίων και μεταλλαγμένων οργανισμών στο περιβάλλον

Σημείωση : Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στην ρύπανση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών και τη χημική ή τη ραδιενεργό ρύπανση. Και οι διαφορές αυτές συνοψίζονται στο ότι οι Γ.Τ οργανισμοί μπορούν να πολλαπλασιαστούν, να μεταλλαχτούν, να διασταυρωθούν με άλλους ζωντανούς οργανισμούς και να μεταβιβάσουν τα νέα χαρακτηριστικά στους απογόνους. Ακόμη μπορούν να μεταναστεύσουν. Τέλος σε περίπτωση λάθους, οι οικολογικές επιπτώσεις ίσως θα είναι δύσκολο έως αδύνατο να αποκατασταθούν, δεδομένου ότι δεν θα είναι δυνατή η «απόσυρση» των απελευθερωμένων οργανισμών. Και όπως αναφέρει ο βρετανικός Ιατρικός Σύλλογος σε μία αναφορά του το 1999 , «Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι αφ' ης στιγμής οι ΓΤΟ απελευθερωθούν στο περιβάλλον, δεν μπορούν ποτέ να ανακληθούν»

Ακόμη ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης στις 5/6/2001, με πόρισμα επιτροπής που συνέστησε για να εξετάσει τις επιπτώσεις των Γ.Τ.Ο στην υγεία του ανθρώπου, ανάμεσα στα άλλα επισημαίνει ότι: "Η απελευθέρωση των ΓΤΟ στο περιβάλλον είναι μια διαδικασία που πρέπει να ανασταλεί. Η αναστολή αυτή να ισχύσει για όσο διάστημα χρειαστεί, ώστε να παραχθεί η αναγκαία τεχνογνωσία που θα εγγυάται τη μη πρόκληση βλάβης στην υγεία και το περιβάλλον. Η επιστήμη δεν εξασφαλίζει σήμερα την εγγύηση αυτή", και καλεί την ελληνική πολιτεία "να εμποδίσει την εισαγωγή και διάθεση τροφών που προέρχονται από ΓΤΟ. Επίσης να απαγορεύσει την πειραματική ή εκτεταμένη καλλιέργεια ΓΤ φυτών, καθώς και την εκτροφή ΓΤ ζώων.

Εκείνο όμως που έχει μεγαλύτερη σημασία να επισημανθεί είναι ότι το ζήτημα των μεταλλαγμένων είναι δεν είναι ένα καθαρά επιστημονικό θέμα. Είναι κυρίως πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα , και δευτερευόντως επιστημονικό. Η καλλιέργεια και εκτροφή των γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών (Γ.Τ.Ο) δεν έχει επιπτώσεις μόνο στην υγεία και το περιβάλλον:

• Είναι και οι επιπτώσεις στην αγροτική οικονομία, με την βίαιη κατάργηση των συμβατικών και των βιολογικών καλλιεργειών εξαιτίας της μη δυνατής συνύπαρξης.

• Είναι ακόμη και ο έλεγχος της διατροφής από απρόσωπα υπερεθνικά κέντρα,

• η καταστροφή των παραδοσιακών καλλιεργειών,

• αλλοίωση της συνείδησης των ανθρώπων,

• η ουσιαστική κατάργηση του δικαιώματος της επιλογής.

Μην έχουμε την ψευδαίσθηση ότι θα πρέπει να περιμένουμε με τα μεταλλαγμένα, μια ανάλογη διατροφική κρίση, όπως αυτή των «τρελών αγελάδων», η οποία θα υποχρεώσει τη διεθνή κοινότητα να αλλάξει στάση. Ούτε αναμένεται καμία επιδημιολογική μελέτη που θα καταγράψει τις επιπτώσεις στην υγεία πριν είναι αργά. Και τούτο γιατί κανείς πολυεθνικός κολοσσός δεν θα χρηματοδοτήσει έρευνες που εν δυνάμει θα μπορούν να ακυρώσουν το προϊόν πάνω στο οποίο έχει επενδύσει εκατομμύρια.

Να είμαστε βέβαιοι ότι πριν έχουμε χειροπιαστά αποτελέσματα για τις επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον, θα έχει ήδη συντελεστεί μια ολοκληρωτική αλλαγή στην κοινωνική πραγματικότητα με αλυσιδωτές συνέπειες.

Μόνο η πίεση της κοινής γνώμης μπορεί να υποχρεώσει τις κυβερνήσεις, μέσω των πανεπιστημίων και των ανεξάρτητων ερευνητικών κέντρων να αναλάβουν την αποτίμηση των συνεπειών των Γ.Τ.Ο σε όλα τα επίπεδα. Γιατί εδώ δεν πρόκειται για την κυκλοφορία και κατανάλωση προϊόντων που μπορούν να βλάψουν απλά κάποια όργανα του ανθρώπου ή των ζώων. Εδώ η βλάβη είναι η ανεπανόρθωτη προσβολή του πολιτισμού, της συνείδησης και της δημοκρατίας.

 

Επιστροφή στην ενότητα Άρθρα