Άρθρα

Η άλλη ανάγνωση της Γενετικής Χάρτας του Ανθρώπου

Κυριακάτικη ΑΥΓΗ , 02/07/2000

Μια άλλη ανάγνωση του "βιβλίου της ζωής" θα έδειχνε ορισμένες ενδιαφέρουσες όψεις, από αυτές που δεν εμφανίζονται στις πρώτες σελίδες των διαφόρων μίντια.

Α) Πρώτα πρώτα δεν πρόκειται ακριβώς για «ανακάλυψη», αλλά για μία τεχνολογική πρόοδο στον τομέα της γενετικής που από δεκαετίας, σε μικρές δόσεις, έχουμε στα χέρια μας, από το 1990 δηλαδή, όταν άρχισε αυτό το πρόγραμμα. Το γιατί τώρα αποφασίστηκε να ανακοινωθεί με τον πανηγυρικό αυτό τρόπο, αυτό είναι κάτι που μάλλον σχετίζεται με το συμβιβασμό που επιτεύχθηκε ανάμεσα στον διακρατικό φορέα του Human Genom Project και στην ιδιωτική εταιρεία Celera Genomics, παρά με την ολοκλήρωση του όλου εγχειρήματος, αφού πρόκειται μόνο για το 85-97% της όλης προσπάθειας.

Β) Είναι περίεργο που μια επιστημονική πρόοδος δεν ανακοινώνεται στους φυσικούς της χώρους , δηλαδή σε επιστημονικά συνέδρια ή σε επιστημονική περιοδικά, από τους επιστήμονες που εργάστηκαν, αλλά από πολιτικούς και μάλιστα του μεγέθους ενός Κλίντον και ενός Μπλερ, ενώ οι διευθυντές των επιστημονικών προγραμμάτων να περνούν σε δεύτερο πλάνο. Είναι τόσο προφανής η πολιτική και εμπορική σημασία του όλου εγχειρήματος, ώστε να μην υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία στον οποιονδήποτε για τους πραγματικούς στόχους της χαρτογράφησης του DNA;

Γ) Με τη γνώση της φύσης και της θέσης των γονιδίων έχουμε στα χέρια μας το βιβλίο της ζωής με τις λέξεις, δηλαδή τα γονίδια που το απαρτίζουν. Το συντακτικό και τη γραμματική όμως δεν τα ξέρουμε. Μπορούμε λ.χ. να δούμε τις λέξεις, όπως αν βλέπαμε ένα σανσκριτικό κείμενο, χωρίς να μπορούμε να το διαβάσουμε. Θα περάσουν πολλά χρόνια ακόμη για να κατακτήσουμε τον κώδικα για την ανάγνωσή του. Με άλλα λόγια ξέρουμε από τι αποτελείται το DNA του ανθρώπου, αλλά δεν γνωρίζουμε τη λειτουργία του. Αυτή θα κάνουμε πολλά χρόνια να τη μάθουμε. Και κυρίως να κατανοήσουμε τον τρόπο που τα γονίδια συνεργάζονται μεταξύ τους και με το περιβάλλον.

Δ) Βρισκόμαστε μπροστά στο αντιφατικό φαινόμενο να γνωρίζουμε ελάχιστα για τον τρόπο που συνεργάζονται τα γονίδια και όμως, διαθέτοντας σχετική τεχνογνωσία, να χειριζόμαστε το DNA. Παρόλη δηλαδή τη άγνοιά μας για τη συνολική λειτουργία του γονιδιώματος, διαθέτουμε τα μέσα ώστε να το κόβουμε σε συγκεκριμένα σημεία, να παίρνουμε τα γονίδια, να τα κλωνοποιούμε (αναπαράγουμε) πολλές φορές στο εργαστήριο, να τα μεταφέρουμε στο DNA του ίδιου ή άλλου οργανισμού και να δημιουργούμε νέες μορφές ζωής.
Ακόμη τολμούμε και προβαίνουμε σε γονιδιακή αντικατάσταση παθολογικών γονιδίων (μέσω της γονιδιακής θεραπείας), γνωρίζοντας τόσο λίγο αυτό το καταπληκτικό υλικό, το DNA, που είναι περίεργο που δεν έχει ξεσηκωθεί όλη επιστημονική κοινότητα. Και δεν αναφερόμαστε στα πειράματα και την έρευνα που γίνεται σ' αυτό τον τομέα, αλλά στις εφαρμογές της επιστημονικής αυτής γνώσης.

Μετατόπιση της συνείδησης

Ε) Η όλη συζήτηση που άρχισε στα μέσα του εικοστού αιώνα με τις ανακαλύψεις των γονιδίων και θα συνεχιστεί στο νέο αιώνα με την αποσαφήνιση του γονιδιώματος προκαλεί μια μετατόπιση της συνείδησης των ανθρώπων, ότι περίπου είμαστε ό,τι και τα γονίδιά μας .\Θεωρείται δηλαδή αυτονόητο ότι η ουσία της ύπαρξής μας είναι προκαθορισμένη και εγγεγραμμένη στον πυρήνα των κυττάρων μας και κατά συνέπεια η ανάγνωσή του θα μας αποκαλύψει το ποιοι ακριβώς είμαστε, τις προδιαθέσεις στις ασθένειες, αλλά και τις ικανότητές μας, το επίπεδο της μακροζωίας μας και άλλα πολλά. Υπάρχει μια μετατόπιση της αντίληψης από την ανατροφή στα γονίδια, δηλαδή από τις κοινωνικές συνιστώσες της διαμόρφωσης των ανθρώπων, στις γενετικές τους καταβολές. Η κοινωνιοβιολογία, για τις βιολογικές συνιστώσες της κοινωνικής ζωής, θα αρχίσει να ανακτά πάλι έδαφος. Γιατί είναι σίγουρο ότι μετά την χαρτογράφηση του DNA θα γινόμαστε κάθε μέρα αναγνώστες της ανακάλυψης γονιδίων που θα σχετίζονται όχι μόνο με νοσήματα, αλλά και συμπεριφορές, όπως ο αλκοολισμός, η ριψοκίνδυνη διάθεση, η ομοφυλοφιλία κ.ά. Έτσι ολοένα και θα πείθονται οι πολίτες ότι η φύση είναι το κυρίαρχο και οι κοινωνικές συνιστώσες το δευτερεύον. Είναι χαρακτηριστική η δήλωση του Νομπελίστα βιολόγου Τζέιμς Γουάτσον, ότι "συνηθίζαμε να σκεπτόμαστε ότι ο μοίρα μας βρισκόταν στα αστέρια μας, τώρα ξέρουμε ότι, σε μεγάλο βαθμό, η μοίρα μας βρίσκεται στα γονίδιά μας". Ο Γουάτσον ο οποίος υπηρέτησε ως πρώτος διευθυντής το πρόγραμμα της αποκρυπτογράφησης του ανθρώπινου γονιδιώματος, δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να δείχνει την κατεύθυνση στην οποία πρέπει να οδηγηθεί η ανθρωπότητα, η οποία καλά θα κάνει, κατά την άποψή του, να αναθέσει τις ελπίδες και τις προσδοκίες της στους γενετιστές, οι οποίοι υπόσχονται μέλλον λαμπρόν, μέσω της κατανόησης των μηχανισμών της δυστυχίας της ανθρώπινης ύπαρξης, που εκδηλώνονται είτε ως ασθένειες είτε ως αντικοινωνικές συμπεριφορές είτε ακόμη και ως κοινωνικές ανισότητες.

ΣΤ) Είναι σίγουρο ότι οι νέες εξελίξεις, και η φιλολογία γύρω από αυτές, στο βαθμό που θεωρούν την αποκρυπτογράφηση των γονιδίων και των μυστικών τους ως την λυδία λίθο που θα θεραπεύσει τα προβλήματα της ανθρωπότητας, θα υιοθετηθούν από την καθεστηκυία τάξη σε επιστημονικό και πολιτικό επίπεδο, επειδή βρίσκουν έναν απροσδόκητο σύμμαχο στην αντίληψη για τη μείωση των ευθυνών της κοινωνίας και την μετατόπιση των αιτίων της κακοδαιμονίας των ανθρώπων στη φύση, δηλαδή στην γονιδιακή κατασκευή.

Ο κίνδυνος του ευγονισμού

Ζ) Το πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι η παραδοχή ότι "είμαστε τα γονίδιά μας" οδηγεί αναπόφευκτα στην έννοια της "διόρθωσης" των "ελαττωματικών" γονιδίων, όπως περίπου κάνουμε τώρα με τις πλαστικές και τις άλλες διορθωτικές επεμβάσεις. Η νέα ευγονική θα αρχίσει να διεισδύει με αδιόρατο τρόπο στην ανθρώπινη συνείδηση. Η ιδέα της θετικής ευγονικής, δηλαδή της επιλεκτικής διασταύρωσης για τη "βελτίωση" της ράτσας, θα δώσει στο μέλλον τη σκυτάλη στην γονιδιακή διόρθωση όλων των ανεπιθύμητων ατομικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών.

Η) Ο ρόλος της ιατρικής θα αλλάξει προσανατολισμό και από 'κεί που οι άνθρωποι προσπαθούσαν να αποφύγουν το αρνητικό και να το θεραπεύσουν, τώρα με τις δυνατότητες της γονιδιακής "διόρθωσης", θα επιδιώκουν το θετικό. Και ενώ η αποφυγή του αρνητικού ήταν η επιθυμία να επιστρέψουν σε μία νόρμα με βάση τον ίδιο τους τον εαυτό, η επιδίωξη του θετικού αναφέρεται σε ένα "πρότυπο" ανθρώπου προς το οποίο θα τείνει ο τέλειος άνθρωπος.

Θ) Η έρευνα της γενετικής χάρτας που κοντεύει να ολοκληρωθεί, όπως και κάθε έρευνα σημαίνει κονδύλια, που στο βαθμό που είναι κρατικές χρηματοδοτήσεις, έχουν υποτίθεται αξιολογηθεί ότι θα προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο. Και εδώ εγείρονται δύο ερωτήματα.
α) Τα τρία δισ. δολάρια που κόστισε αυτό το πρόγραμμα, έγινε σε βάρος ποιών άλλων κοινωνικών ή ερευνητικών προγραμμάτων, όπως εκφράστηκε από πολλές διαμαρτυρίες πολιτών και εξωκυβερνητικών οργανώσεων, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ;
β) Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας όντως θα θεραπεύσουν υπαρκτές κοινωνικές ανάγκες, που θα αφορούν μεγάλα κοινωνικά σύνολα, ή θα απευθύνεται σε μεμονωμένες κατηγορίες, που θα έχουν την οικονομική δυνατότητα, διευρύνοντας την ψαλίδα ακόμη περισσότερο;

Ι) Είναι σίγουρο ότι ζώντας σε μια κοινωνία της ελεύθερης αγοράς, δύσκολα μπορεί να μπει φραγμός στις χρυσοφόρες εφαρμογές αυτών των ανακαλύψεων. Και όπως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πολλές από αυτές τις εφαρμογές θα ανακουφίσουν τον ανθρώπινο πόνο και θα καλυτερέψουν τη ζωή των ανθρώπων, άλλο τόσο δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κίνητρο αυτών των εφαρμογών δεν θα είναι πάντοτε η ευτυχία των ανθρώπων.
Τέλος, αν θα θέλαμε να εντοπίσουμε την ποιοτική διαφορά των ανακαλύψεων γύρω από την φύση και τη λειτουργία DNA, σε σχέση με τις ανακαλύψεις στους άλλους επιστημονικούς κλάδους, θα λέγαμε ότι αυτή η διαφορά συνοψίζεται σε έναν κίνδυνο που πολύ φοβάμαι ότι είναι και αυτός εγγεγραμμένος μέσα στο DNA . Και αυτός δεν είναι άλλος από από τη εγγεγραμμένη δυνατότητα ελευθερίας του ανθρώπου να μπορεί να δημιουργήσει τα πάντα, ακόμη και να αυτοκαταστραφεί.

 

Επιστροφή στην ενότητα Άρθρα