Άρθρα

Ανθρώπινο έμβρυο: Το πειραματόζωο της νέας χιλιετίας

Μακεδονία, 20/08/2000

Η αναμενόμενη θετική απόφαση του Βρετανικού Κοινοβουλίου το προσεχές Φθινόπωρο για την θεραπευτική και ερευνητική κλωνοποίηση ανθρώπινων εμβρύων, μετά την ευνοϊκή εισήγηση του επικεφαλής Δημόσιας Υγείας Λίαμ Ντόναλτσον, δημιουργεί νέα δεδομένα τόσο στο ζήτημα της μεμονωμένης παραγωγής ανθρώπινων οργάνων, όσο και στην δημιουργία κλωνοποιημένων ανθρώπων.

Με την απόφαση αυτή θα προχωρήσει η έρευνα με τα κλωνοποιημένα έμβρυα, ώστε σε λίγο καιρό ένας ασθενής θα είναι δότης και λήπτης οργάνων ταυτόχρονα. Συγκεκριμένα θα αφαιρείται από τον ασθενή ο πυρήνας ενός κυττάρου του και θα εμφυτεύεται σε ένα απύρηνο ωάριο, το οποίο θα διεγείρεται ώστε να πολλαπλασιασθούν, σε εργαστηριακές συνθήκες, τα κύτταρα του νέου οργανισμού. Έτσι θα προκύπτει ένα έμβρυο το οποίο δεν θα προορίζεται να εμφυτευτεί σε μία μήτρα, αλλά θα αφαιρούνται ορισμένα ειδικά κύτταρά του, τα καλούμενα αρχέγονα βλαστικά, και θα διεγείρονται με κατάλληλες μεθόδους, ώστε να προκύψουν όργανα, όπως νεφροί, ήπαρ, καρδιά κ.α. Τα όργανα αυτά θα μπορούν να εμφυτευθούν στον ασθενή από τον οποίο πάρθηκε το γενετικό υλικό, χωρίς φόβο απόρριψης. Αυτή η μορφή κλωνοποίησης ονομάζεται θεραπευτική κλωνοποίηση, που σκοπό έχει την δημιουργία μεμονωμένων οργάνων, σε αντιδιαστολή με την αναπαραγωγική κλωνοποίηση που σκοπό έχει τη δημιουργία κλωνοποιημένων οργανισμών.

Ανάμεσα στους σκοπούς της θεραπευτικής κλωνοποίησης είναι και η θεραπεία των εκφυλιστικών ασθενειών του νευρικού συστήματος, των αγγείων, των αρθρώσεων και γενικά η αντικατάσταση φθαρμένων ιστών και οργάνων, μέσω της παραγωγής απολύτως συμβατών ιστών, εφόσον το ίδιο το άτομο θα είναι δότης γενετικού υλικού και δέκτης οργάνων με το ίδιο γενετικό υλικό

Τρία σχόλια

1. Παρόλο που η άδεια της βρετανικής κυβέρνησης για τη χρησιμοποίηση των εμβρύων ως «εργαστηριακών υλικών» θα διευρύνει τις γνώσεις μας για τους μηχανισμούς διαφοροποίησης των κυττάρων προς τους διαφόρους ιστούς, θα πρέπει να γνωρίζουμε, ότι τους μηχανισμούς αυτούς θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε και εάν πειραματιζόμασταν με ειδικά πειραματόζωα, όπως άλλωστε κάνουμε χρόνια τώρα σε όλους σχεδόν τους τομείς της επιστημονικής έρευνας των φαινομένων της ζωής. Μ' άλλα λόγια δεν είναι καθόλου μονόδρομος η απόκτηση της γνώσης μέσω της κλωνοποίησης ανθρώπινων εμβρύων.

2. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι ταυτόχρονα με την απόφαση αυτή, υποχρεώνονται τα ζευγάρια να παραδίνουν τα περισσευούμενα έμβρυα από την εξωσωματική γονιμοποίηση στους επιστήμονες για να τα χρησιμοποιούν για ερευνητικούς σκοπούς. Και αυτό γίνεται πλέον χωρίς κανένα δισταγμό, ενώ γνωρίζουμε ότι το ζήτημα της τύχης των περισσευούμενων εμβρύων από τις εξωσωματικές γονιμοποιήσεις, αποτέλεσε αντικείμενο σοβαρού προβληματισμού σε ευρωπαϊκές και διεθνείς συναντήσεις ειδικών, χωρίς να καταστεί δυνατόν να βρεθεί κοινά αποδεκτή λύση. Μάλιστα μία από τις λύσεις που είχαν προταθεί στο Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο από τον καθηγητή Α. Τρακατέλλη ήταν να αφαιρούνται από τις ωοθήκες και να γονιμοποιούνται τόσα ωάρια, όσα θα εμφυτεύονταν στη μήτρα της γυναίκας, ώστε να μην «περισσεύουν» έμβρυα και να μην βρισκόμαστε μπροστά στο σοβαρό δίλημμα για την τύχη τους. Αντ' αυτού τώρα όχι μόνο δεν εμποδίζουμε τη δημιουργία επιπλέον εμβρύων, αλλά τα διοχετεύουμε στον πειραματισμό και τον θάνατο με τις ευλογίες της «πολιτισμένης» επιστημονικής κοινότητας.

3. Είναι βέβαιο ότι σε μερικά χρόνια θα έχει αποκτηθεί η γνώση να λαμβάνονται ειδικά κύτταρα από έναν ασθενή (π.χ. αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα) και χωρίς να μεσολαβεί η διαδικασία της κλωνοποίησης, να προκαλείται η διαφοροποίησή τους προς συγκεκριμένα όργανα και στη συνέχεια να εμφυτεύονται πίσω στους ασθενείς, απαλλάσσοντάς τους από τα όποια προβλήματα της υγείας τους. Αντί λοιπόν να αποκτηθεί αυτή η γνώση μέσω πειραμάτων σε πειραματόζωα, σπεύδουμε να χρησιμοποιήσουμε ως πειραματόζωα ανθρώπινα έμβρυα, που η χρησιμοποίηση και η καταστροφή τους αναιρεί τον ευγενή σκοπό για τον οποίο υποτίθεται ότι προορίζονται, δηλαδή τη σωτηρία της ζωής.

Είναι σαφές ότι η Βρετανία, μετά την ιστορική κλωνοποίηση της Ντόλυ στο Εδιμβούργο, διεκδικεί την πρωτοκαθεδρία στο τομέα της κλωνοποίησης, γιαυτό παίρνει πρώτη την απόφαση να αναθεωρήσει τις αποφάσεις της διεθνούς κοινότητας για την απαγόρευση της κλωνοποίησης στον άνθρωπο. Έτσι μπαίνει πρώτη στην κούρσα της έρευνας και των εφαρμογών της κλωνοποίησης, παραβλέποντας τα όποια ηθικά και δεοντολογικά προβλήματα. Επιλέγει να αυξήσει τις γνώσεις της χρησιμοποιώντας όχι πειραματόζωα και ήπιες πειραματικές μεθόδους, αλλά κλωνοποιημένα ανθρώπινα έμβρυα. Επιλέγει για τις εταιρείες της το δρόμο του ανταγωνισμού και της έντασης, αντί της συνετής βραδύτητας και της ηθικά αποδεκτής μεθοδολογίας της γνώσης.

Η κατάκτηση όμως της γνώσης δεν μπορεί να γίνεται με οποιοδήποτε τίμημα και σε βάρος υψηλών αξιών, όπως είναι ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής και αξιοπρέπειας. Σε αντίθετη περίπτωση θα θεωρούσαμε ότι οι ναζί «επιστήμονες» των γερμανικών στρατοπέδων που θυσίασαν χιλιάδες κρατούμενους για να καταγράψουν τα όρια των ανθρώπινων αντιδράσεων, δεν έκαναν τίποτε άλλο παρά να παράγουν επιστημονική γνώση για το «καλό της ανθρωπότητας».

Δεν είναι στις προθέσεις μου να εξισώσω πρόσωπα και καταστάσεις, αυτό όμως που θέλω να πω είναι ότι η ηθική καταξίωση μιας έρευνας δεν καθορίζεται μόνο από το τελικό ζητούμενο και τη χρησιμότητα του αποτελέσματος, αλλά και από την ηθική των μέσων και τις αξίες των ερευνητών. Μόνον έτσι διασφαλίζεται έστω και στοιχειωδώς, ότι η αναμενόμενη πρόοδος, δεν θα είναι πρόοδος μόνο της επιστημονικής γνώσης, αλλά και θρίαμβος ολόκληρης της κοινωνίας.

Στο κάτω κάτω όταν αρχίζουμε και συνηθίζουμε την ιδέα των «αναλώσιμων» ανθρώπινων εμβρύων, να μην εκπλαγούμε όταν ξαφνικά διαπιστώσουμε ότι μας είναι πολύ οικεία και η έννοια των αναλώσιμων νεογνών ή των αναλώσιμων αλλοδαπών και τέλος των αναλώσιμων γειτόνων.

Και όπως λέει ο ήρωας Ραστκόλνικοφ σπό το «έγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογιέφσκι

«Ο άνθρωπος συνηθίζει τα πάντα. Το κτήνος»

Επιστροφή στην ενότητα Άρθρα