Άρθρα

Η ιατρική στον αστερισμό της Βιοτεχνολογίας

Τα Νέα , 14/11/1999

Τα επιτεύγματα της κλωνοποίησης, της γενετικής τροποποίησης των οργανισμών, η εμφάνιση νέων ειδών που δεν υπήρχαν προηγουμένως στη φύση, οι ριζικές αλλαγές στην αναπαραγωγική διαδικασία του ανθρώπου, η δημιουργία διαγονιδιακών ζώων (δηλαδή ζώων που φέρουν γενετικό υλικό από διαφορετικά είδη, ακόμη και από τον άνθρωπο), η νέα γενιά των εμβολίων και των φαρμάκων που φτιάχνονται με μεθόδους του ανασυνδυασμένου DNA κ.α, φτιάχνουν τον καμβά μιας νέας εποχής με κύριο χαρακτηριστικό τον μετασχηματισμό της γενετικής ουσίας των ζώντων οργανισμών.

Η ιατρική ως επιστήμη πρόληψης και θεραπείας της σωματικής και ψυχικής υγείας του ανθρώπου, βρίσκεται στο κέντρο των βιοτεχνολογικών εξελίξεων. Ορισμένα από τα πεδία έρευνας και εφαρμογής της είναι:

1) Η παραγωγή προϊόντων μέσω της βιοτεχνολογίας και της γενετικής μηχανικής, όπως φαρμακευτικές ουσίες, εμβόλια και χημικά ή βιολογικά αντιδραστήρια.

2) Η τεχνητή κατασκευή ιστών και οργάνων, μέσω μιας διαδικασίας γνωστής με το όνομα tissue engineering .

3) Η γενετική τροποποίηση ζώων με σκοπό τη μετατροπή του ανοσοποιητικού τους συστήματος, έτσι ώστε τα όργανά τους να γίνουν συμβατά για μεταμόσχευση στον άνθρωπο.

4) Η μελέτη των φαινομένων γήρανσης και η έρευνα για τη δημιουργία ιστών από πολυδύναμα βλαστικά κύτταρα

5) Οι εξελίξεις στην προεμφυτευτική διάγνωση, καθώς και στη γονιδιακή θεραπεία των γενετικών νόσων.

6) Η προαγωγή της έρευνας μέσω της δημιουργίας των διαγονιδιακών ζώων.

Πέρα από αυτές τις εξελίξεις που σχετίζονται άμεσα με την ιατρική, η δημιουργία διαγονιδιακών φυτών και ζώων και η παραγωγή προϊόντων και τροφίμων που προέρχονται από γενετικώς τροποποιημένα φυτά και ζώα, επιφορτίζει την ιατρική έρευνα και τους λειτουργούς της με τον έλεγχο των επιπτώσεων στην υγεία του ανθρώπου και του γενικότερου περιβάλλοντος. Στο σημείο αυτό η διεπιστημονική συνεργασία ανάμεσα στις ιατρική, τη βιολογία, τη γεωπονία, και τις άλλες συναφείς επιστήμες είναι αναγκαία, εξαιτίας της πολυπλοκότητας των μεθόδων ελέγχου και της επιστημονικής αξιολόγησης των δεδομένων.

Ίσως εδώ πρέπει να τονισθεί ότι η «βελτίωση» του DNA ή ακόμη και ο επαναπρογραμματισμός του, γίνεται από τους ειδικούς επιστήμονες πάνω σε κάτι που είναι περιουσία όλης της ανθρωπότητας. Ανάμεσα λοιπόν στα ερωτήματα που συνδέονται με όλες αυτές τις εξελίξεις, με προεξάρχουσα την επέμβαση στο γενετικό υλικό, αυτά που χρήζουν απαντήσεως πριν προχωρήσουμε πιο βαθιά είναι:

• Ποιος από τους πρωταγωνιστές της σύγχρονης Βιολογικής έρευνας ξέρει πραγματικά που θέλει να πάει, όχι από την άποψη της καθαρής γνώσης, αλλά ως προς τον τύπο της κοινωνίας που θα επιθυμούσε, και ως προς τους δρόμους που οδηγούν σ'αυτόν τον τύπο; Γιατί είναι προφανές ότι η ικανότητα πρόβλεψης των εφαρμογών της βιολογικής αλλά και της κάθε έρευνας, είναι εξαιρετικά μικρή, τη στιγμή που το κάθε ερευνητικό προϊόν συμπεριφέρεται σαν σκυτάλη που παραλαμβάνεται από άλλους επιστήμονες για να προχωρήσει λίγο πιο μακριά, σε μια σκυταλοδρομία πλανητικών διαστάσεων, χωρίς ποτέ να μπορεί κανείς να διακρίνει το νήμα του τερματισμού και τα όρια της ανθρώπινης πόλης που θα βρίσκεται πίσω από αυτό το νήμα.

• Πόσο ενημερωμένοι είναι οι πολίτες όχι μόνον για τα "οφέλη" της νέας τεχνολογίας, αλλά και για τις επιπτώσεις στο σύνολο της ζωής τους και στο σύνολο της έμβιας ύλης πάνω στον πλανήτη;

• Ποιος θα αποφασίζει για την κατεύθυνση της ιατρικής και βιολογικής έρευνας; Οι ενημερωμένοι πολίτες, οι ειδικοί, ή οι εταιρείες βιοτεχνολογίας;

Εκείνο που είναι πάντως βέβαιο είναι ότι η κοινωνία δεν μπορεί να εκχωρήσει την εξέλιξή της στους ειδικούς, γιατί είναι γνωστό ότι η επιστημονική παιδεία δεν προφυλάσσει ούτε από φανατισμούς πολιτικούς ή εθνικούς (όπως αποδείχτηκε στην διάρκεια των δύο Παγκοσμίων πολέμων), ούτε αποτελεί εγγύηση ότι οι ειδικοί μπορούν να λειτουργήσουν εξ ονόματος όλης της Κοινότητας. Ούτε όμως μπορεί να αποσπαστεί ο ηθικός προβληματισμός από τους βιοεπιστήμονες και να μεταφερθεί σε άλλους επιστήμονες των κοινωνικών επιστημών, καθιστώντας τους πρώτους ανεύθυνους των πράξεών τους.

Ο προβληματισμός, η κριτική και οι αποφάσεις πρέπει να είναι μέλημα όλων των πολιτών. Γιαυτό είναι περισσότερο αναγκαίο από ποτέ η ουσιαστική ενημέρωση και η συμμετοχή τους, η αξίωση για δημοκρατικοποίηση στη λήψη αποφάσεων πάνω σε όλα τα επιστημονικά θέματα. Ιδιαίτερα σήμερα που ο άνθρωπος κατέστη το πρώτο προϊόν της εξέλιξης που είναι ικανό να ελέγξει την ίδια την εξέλιξη, ίσως τώρα είναι η εποχή να επιταχύνει το βήμα του για να γνωρίσει και να συμφιλιωθεί με το ατομικό και συλλογικό του Πρόσωπο.

Επιστροφή στην ενότητα Άρθρα